Lang leve de onderbuik!

Als je kranten leest of tv kijkt, zou je bijna denken dat onze democratie ten dode is opgeschreven. Maar dat traditionele instituten als de ‘gevestigde’ media onder druk staan, is misschien zo slecht nog niet. Mensen zijn betrokken bij de politiek, ze zijn kritisch op journalistiek en informeren zich op nieuwe manieren. Zorgvuldige gespinde en geframede verhalen worden niet meer klakkeloos geaccepteerd. Authenticiteit is hip, en niet zonder reden. Daar ligt een kans voor de journalistiek.

Politieke analyses zijn vaak cynische verslagen van het politieke spel. Verslaggevers stellen vragen over de peilingen, gamechangers en paringsdansen in de formatie. Politici moeten zich presenteren in korte soundbites, politiek gaat over poppetjes. En omdat er iets met ‘een kloof’ is proberen televisieredacties krampachtig de ‘gewone man’ aan het woord te laten, al ware het een bijzondere diersoort. Er zijn zoveel goede journalisten maar ze maken vaak ‘mooie’ televisie, kranten of tijdschriften, in plaats van schurende, ongemakkelijke of prikkelende journalistiek. Die eerste variant kijkt lekker weg, de tweede komt harder binnen: het zijn verhalen die raken. Maar voor zulke verhalen zijn we vaak een beetje bang.

Want er wordt vaak met dédain over de onderbuik gesproken. Wie zijn onderbuik laat leiden is irrationeel, feitenvrij en hysterisch. Het gevolg is dat wetenschappers, journalisten of politici er nóg meer feiten en rationele argumenten tegenover willen stellen. Ik hoor reacties als: ‘juist nu moeten we pal gaan staan voor neutrale, rationele journalistiek!’. En dat klinkt misschien sympathiek, maar het antwoord ligt elders.

Méér feiten werken averechts

Niet alleen journalisten, maar ook wetenschappers, rechters en politici worden in toenemende mate gewantrouwd. De reactie op die onvrede en teleurstelling is vaak: ‘we moeten het nóg beter uitleggen’. Maar die strategie heeft in al die jaren nog nooit gewerkt. En logisch ook, want je zegt daarmee impliciet: als de ander het niet met mij eens is, zal hij het wel niet goed begrepen hebben.

Voorbeeld: steeds meer mensen geloven dat vaccineren meer kwaad dan goed doet. Irrationeel? Onderbuikgevoelens? Gebaseerd op foutieve informatie? Misschien, maar enkel de boel weerleggen met feiten brengt het debat geen steek verder. Want de ‘onderbuikgevoelens’ die hieraan ten grondslag liggen zijn wel degelijk zinvol. Mensen zijn terecht emotioneel over onderwerpen als privacy, globalisering, gezondheid en immigratie. Door te zeggen ‘jij hebt je feiten niet op orde’ diskwalificeer je de ander, terwijl je een inhoudelijk waardedebat zou moeten voeren: waarom vaccineren we kinderen eigenlijk? Wat zijn de bezwaren? Waarom vinden we het belangrijk? Wat is de rol van de farmaceutische industrie? Waarom maakt het je boos?

Gooi de kaarten op tafel

We kunnen dus neerbuigend over die onderbuik blijven praten, of deze juist op een goede en constructieve manier in gaan zetten. En dan niet de onderbuik van de kiezer of ‘bepaalde groepen’, maar van de maker zélf. Zodat zijn eigen verontwaardiging, woede, intuïtie een belangrijke leidraad wordt voor het maken van integere verhalen. Toen Eva Jinek Jan Roos fileerde aan haar talkshowtafel, verweet Roos haar niet objectief te zijn. Daar had hij gelijk in. Jinek was zichtbaar en oprecht boos. Maar dat betekent dat de kaarten op tafel  liggen en de kijker zelf zijn mening kan vormen. Want door objectiviteit te veinzen wordt journalistiek niet beter, maar schimmiger. Door die objectiviteit en rationaliteit een beetje te laten varen wordt het oprechter. We moeten niet bang zijn om stelling te nemen, om boos te worden, of juist bewondering te laten zien. Ook moeten we mensen durven tegen te spreken als dat nodig is: zéker de onaantastbare boze burger die overal maar ruim baan krijgt.

Dus laten we de boel een beetje opschudden en de onderbuik opnieuw op waarde schatten. Zodat de lezer, kijker en luisteraar zich weer serieus genomen voelt. Als de boodschapper laat zien wie hij is, weet de ontvanger wie hij voor zich heeft. Daar wordt journalistiek echter, beter en eerlijker van.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *